Κάρλα και μυθολογία

Είναι γεγονός ότι η λίμνη Κάρλα έχει πλούσια μυθολογική παράδοση. Καταρχάς, εικάζεται πως η αρχαιότερη ονομασία, Βοηβηίς, προέρχεται από τον θεό Απόλλωνα, γνωστό κι ως Φοίβο, ο οποίος και λατρευόταν στην περιοχή. Το τοπικό γλωσσικό ιδίωμα επέβαλλε την αντικατάσταση του γράμματος «Φ» από το «Β». Άλλα κείμενα δηλώνουν πως το όνομα προέρχεται από τον Βοίβο, γιο του Γλαφύρου.

Πλήθος ιστορικών μιλάει για την Κορωνίδα, πριγκίπισσα των Λαπιθών, η οποία συνήθιζε να πλένεται στη Βοηβηίδα. Από τη σχέση της με τον Απόλλωνα γεννήθηκε ο Ασκληπιός, ο πρώτος Έλληνας ιατρός, ικανός να αναστά νεκρούς. Επιπλέον, ο μύθος αναφέρει πως κι η θεά Αθηνά λουζόταν στα νερά της λίμνης.

Στενή είναι κι η σχέση της Κάρλας με την Αργοναυτική εκστρατεία. Σύμφωνα με πηγές, οι Αργοναυτές ξεκίνησαν από τη βόρεια πλευρά της λίμνης, με αρχηγό τον Ιάσονα, γιο του έκπτωτου βασιλιά της Ιωλκού.

Η λίμνη υπήρξε καταφύγιο για ποικίλους μυθολογικούς ήρωες κι ημίθεους, όπως ο Θησέας κι ο Ηρακλής, ενώ ο Πλούταρχος αναφέρει πως στη δυτική πλευρά της στρατοπέδευσαν οι Αμαζόνες προτού επιτεθούν στην Αθήνα.

Γεωργία Οικονόμου

Ο Ήταυρος, το μυθικό "τέρας" της Λίμνης Κάρλας

Η Λίμνη Κάρλα, ως τόπος διαχείμασης πτηνών φιλοξενούσε ανέκαθεν και πριν την αποξήρανσή της το 1960, χιλιάδες πτηνά. Ένα από αυτά, ο Ήταυρος Αστερίας, ήταν αυτό που έγινε μύθος και θρύλος της περιοχής!

Ο Ήταυρος, ένα είδος μεγαλόσωμου ερωδιού, με ιδιαίτερη και παράξενη φωνή και χοντρό λαιμό αλλά και κοντά πόδια στα οποία οφείλει το παράξενο βάδισμά του, στοίχειωσε τη φαντασία των ντόπιων. Πρόκειται για ένα είδος μικρού μοναχικού ερωδιού, σχετικά σπάνιου αλλά με μεγάλη εξάπλωση, που ζει, πετάει, τρέφεται, ζευγαρώνει και αναπαράγεται σε περιοχές με καλαμιώνες και υδρόβια βλάστηση. 

Το χαρακτηριστικό της φωνής του είναι οι κραυγές που μοιάζουν με το μουγκρητό του βοδιού, τις βραδινές ώρες και μάλιστα την περίοδο της Άνοιξης, τότε που κλωσσά τα αυγά του. Η φωνή του, αλλά και ο βιότοπός του αποτέλεσαν την βάση για τις ονομασίες που του έχουν αποδοθεί. Το άλλο του όνομα είναι το ηχομομιτικό “Τρανομουγκάνα’’, από τη φωνή του, η οποία μοιάζει με μουγκανητό και ακούγεται δυνατά και μακριά. 

Η φωνή του, που έμοιαζε με μουγκρητό βοδιού, ακουγόταν την αυγή ή το σούρουπο, σε απόσταση 5 χιλιομέτρων, δίνοντας στη Λίμνη Κάρλα, το δικό της «τέρας», δημιουργώντας έναν τοπικό μύθο. Η φήμη του όμως ξεθώριασε όταν η Λίμνη αποξηράνθηκε!

Η ιστορία της λίμνης Κάρλας

Η λίμνη Κάρλα, γνωστή και ως ένα από τα «στολίδια» του Θεσσαλικού κάμπου, αποτελεί αφετηρία ποικίλων ιστορικών γνώσεων, οι οποίες αξίζει να αναφερθούν.

Κατά τα χρόνια της αρχαιότητας, ονομαζόταν και ως λίμνη Βοιβηίς ή Βοιβιάς (υπήρξε μία από τις μεγαλύτερες λίμνες της Ελλάδας και ειδικότερα η μεγαλύτερη της Θεσσαλίας. Αποξηράνθηκε το 1962, επειδή την εποχή εκείνη δημιουργούσε πλημμυρικά φαινόμενα στην παραλίμνια περιοχή. Η έκτασή της κυμαίνονταν περί τα 37.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το μέσο βάθος της ήταν στα 6 μέτρα και το μέγιστο μήκος της ήταν 25 χιλιόμετρα.

Οι διακυμάνσεις της στάθμης της λίμνης ήταν έντονες κατά την διάρκεια των προϊστορικών χρόνων, αποτέλεσμα των διάφορων προσχώσεων σε αυτήν. Συνέπεια όλων των παραπάνω που σημειώθηκαν, δηλαδή, οι πλημμύρες της περιοχής, η δημιουργία περισσότερων γεωργικών εκτάσεων και η μείωση των αλιευμάτων, αλλά και η ανάγκη για περιορισμό των επιδημιών ελονοσίας, συνετέλεσαν στην ολική αποξήρανση της λίμνης το 1962 παρά τις σχετικές μελέτες που δεν προέβλεπαν κάτι τέτοιο.

Το 1959 το Υπουργείο Γεωργίας εκπόνησε μελέτη για την αξιοποίηση της πεδιάδας της Κάρλας με δεδομένα την κατασκευή ταμιευτήρα συνολικής έκτασης 64.700 στρεμμάτων. Το έργο θα χρησιμοποιούνταν για την άρδευση του κάμπου, τροφοδοτούμενο από τα νερά του ποταμού Πηνειού, με την χρήση αρδευτικών καναλιών. Αντί αυτού όμως, κατασκευάστηκε σήραγγα για την ολοκληρωτική εκκένωση της λίμνης η οποία άρχισε τον Ιανουάριο του ‘57 και ολοκληρώθηκε τον Οκτώβριο του ’62.

Αμέσως φάνηκαν οι τρομακτικές επιπτώσεις της αποξήρανσης οι οποίες εμφανίστηκαν με ραγδαίο ρυθμό και επηρέασαν τόσο το περιβάλλον όσο και την κοινωνία. Αξίζει να αναφερθεί η ραγδαία πτώση του υδροφόρου ορίζοντα, η εισχώρηση του θαλάσσιου μετώπου καθώς και η εμφάνιση μεγάλων και βαθέων ρηγμάτων όπως και η καταστροφή κτισμάτων. Επιπρόσθετα, τεράστιες ήταν και οι επιπτώσεις στην χλωρίδα και πανίδα της περιοχής. Υπήρξαν αλλαγές στο τοπικό μικροκλίμα, καταστροφή γεωτρήσεων αλλά και ξήρανση πηγών, όπως η υπέρεια κρήνη του Βελεστίνου. Τέλος, αισθητή ήταν η αδυναμία υδροδότησης πόλεων αλλά και οικισμών.

Η αποξήρανση της Λίμνης Κάρλας

Η αποξήρανση της Λίμνης Κάρλας ξεκίνησε τον Αύγουστο του 1962 με τα εγκαίνια μιας σήραγγας 10.150 μέτρων η οποία ήταν ένα από τα σημαντικότερα έργα εκείνης της περιόδου. Η λίμνη προκαλούσε πλημμύρες στις γύρω καλλιέργειες, ενω έντονη ήταν και η παρουσία εντόμων. Έτσι αποφασίστηκε η αποξήρανσή της. 

Με την αποξήρανση δόθηκαν στους αγρότες της περιοχής, αλλά και όλης της Θεσσαλίας, περίπου 80.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης. Ωστόσο, η αποξήρανση προκάλεσε περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε και με το πέρασμά των χρόνων αποφασίστηκε η επανασύσταση της λίμνης.

Η Περιφέρεια Θεσσαλίας ξεκίνησε ένα τεραστίων διαστάσεων έργο, με σκοπό να επαναδημιουργήσει τη λίμνη και να την αποδώσει στην περιοχή και τους κατοίκους της. Κατά την διάρκεια των εργασιών για την αναδημιουργία, βρέθηκαν διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία εκτίθενται σε μουσείο.

Η λίμνη εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 2018, και από τότε προσελκύει μεγάλο αριθμό τουριστών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Γιώργος Σοφράς

#KarlaLakers #ASOCEU #ASOC1920

Οι ψαράδες της Κάρλας

Μέχρι το 1962 που αποξηράνθηκε η λίμνη, υπήρχε στην περιοχή του χωριού Καλαμάκι παραλίμνιος οικισμός που ξεπερνούσε τις 100 και πλέον καλύβες, κατοικούμενες αποκλειστικά από άντρες. Ο λόγος ήταν τα ρηχά νερά της λίμνης τα οποία ευνοούσαν την εύκολη κατασκευή καλύβων από καλάμια, τα οποία έβρισκαν στην επιφάνεια της λίμνης. 

Οι κάτοικοι της παραλίμνιας περιοχής κατοικούσαν στις καλύβες και ασχολούνταν με το ψάρεμα, από τον Δεκαπενταύγουστο έως την Κυριακή των Βαΐων, οπότε και επέστρεφαν στο χωριό τους. Το ενδιάμεσο διάστημα, γνωστό ως απεργία, ήταν η περίοδος αναπαραγωγής των ψαριών. Οι Καναλιώτες ψαράδες αποτελούσαν οργανωμένη κοινωνία, ψάρευαν με δίχτυα που τα έφτιαχναν γυναίκες ή με παγίδες από καλάμια και αυτός ο τρόπος ζωής περνούσε από πατέρα σε γιο. Στην Κάρλα μάλιστα, μέχρι την αποξήρανσή της, λειτουργούσαν 3 ιχθυόσκαλες, με τα ψάρια να πωλούνται σε όλη τη Θεσσαλία αλλά ακόμη και στη Φθιώτιδα, την Ήπειρο και τη Βουλγαρία.  

Οι βάρκες των ψαράδων ήταν ιδιαίτερες, χωρίς καρίνα, δηλαδή χωρίς το κάτω μέρος του σκελετού τους. Επίσης ιδιαίτερες ήταν και οι καλύβες τους, στο κέντρο των οποίων υπήρχε πετρόκτιστη εστία πάνω στην οποία υπήρχε ένα τσουκάλι για να μαγειρεύουν είτε ψάρια είτε πτηνά. 

Η λίμνη είχε επίσης και πολλά είδη ψαριών που ακόμη και σήμερα ακούγονται ως τα πιο εύγευστα ψάρια της Θεσσαλίας, τα περίφημα Καρλίσια.

Τα είδη των ψαριών που διαβιούσαν στην λίμνη, ήταν ο κυπρίνος ή σαζάνι, το τσιρώνι, ο κοκκινομάτης, το μπίζι ή πράσινη σαρδέλα, ο κέφαλος, η πεταλούδα, το συρτάρι, γοβιός, η ταινία ή φιδόψαρο και το χέλι. Επιπλέον υπήρχαν και πολλά θηλαστικά όπως η βίδρα, η αλεπού, ο λύκος και το τσακάλι.

Στεφανία Γκ.

Καλωσόρισμα

Συμμετέχουμε στο έργο ASOC - At the School of Open Cohesion και παρακολουθούμε την δημόσια πολιτική της Περιφέρειας Θεσσαλίας σχετικά με τη λίμνη Κάρλα!

Εδώ θα σας παρουσιάζουμε τα αποτελέσματα της έρευνάς μας!

Καλώς ήρθατε!

Μουσικό Σχολείο Λάρισας